Süs Taşları: Tanımı, Yapı Taşından Farkı ve Kullanım Alanları
Süs taşı, takı ve dekoratif amaçla kullanılan doğal minerallere verilen genel addır. Türkiye'de bu terim önemli bir karışıklığı çözer: "doğal taş" ifadesi hem süs taşını hem de inşaatta kullanılan yapı/kaplama taşını anlatır. İkisi tamamen farklı sektörlerdir — farklı ölçütler, farklı fiyatlandırma, farklı alıcı.
Süs Taşı ve Yapı Taşı Farkı
Türkiye'de "doğal taş" araması yapan iki farklı kullanıcı vardır ve aradıkları şey tamamen farklıdır.
Süs taşı (gemstone). Takı ve koleksiyon amaçlı. Gram veya karat ile fiyatlanır. Ölçütler: renk, berraklık, kesim, nadirlik, sertlik. Akik, ametist, firuze, zultanit bu gruptadır.
Yapı / kaplama taşı. İnşaat malzemesi. Metrekare ile fiyatlanır. Ölçütler: basınç dayanımı, su emme oranı, don direnci, kalınlık. Mermer, traverten, andezit, bazalt bu gruptadır.
Bir mineral her iki grupta da olabilir — oniks hem yüzük taşı hem de dekoratif kaplama olarak satılır, ama ikisi farklı kalite ve fiyat dünyasıdır.
Bu sitede yalnızca süs taşları ele alınır.
Süs Taşları Nasıl Sınıflandırılır?
Kökenine göre: Mineral (kuvars, korundum), kayaç (lapis lazuli, unakit — birden çok mineral), organik (kehribar, inci, mercan, oltu taşı).
Şeffaflığına göre: Şeffaf (ametist, safir), yarı saydam (kalsedon, ay taşı), opak (jasper, hematit).
Optik olayına göre: Chatoyancy (kaplan gözü), asterizm (yıldız safir), labradorescence (labradorit), renk oyunu (opal), renk değişimi (zultanit).
Ticari sınıflandırma: "Değerli" (elmas, yakut, safir, zümrüt) ve "yarı değerli" (diğerleri). Bu ayrım bilimsel değil ticaridir ve bugün yanıltıcı kabul edilir.
Süs Taşlarının Kullanım Alanları
Takı. En yaygın kullanım. Yüzük, kolye, bileklik, küpe ve tesbih.
Koleksiyon. Ham kristal, jeot ve kesilmiş taş koleksiyonculuğu ayrı bir alandır; burada estetikten çok nadirlik ve kristal formu değerlidir.
Dekorasyon. Küre, piramit, kütle ve ham parça olarak sergilenir.
Oyma ve kakma. Sedef kakmacılığı, kamea oymacılığı ve heykel.
Endüstriyel. Bazı süs taşları aynı zamanda endüstriyel hammaddedir: kuvars elektronikte, garnet aşındırıcı olarak, hematit demir cevheri olarak.
Süs Taşlarının Dayanıklılık Sınıfları
Süs taşı seçiminde en pratik ölçüt sertliktir. Tablo veritabanından otomatik üretilir.
Çok dayanıklı (8–10)
Yüzük ve bileklik dahil her takıda güvenle kullanılır.
Dayanıklı (7–7,9)
Günlük kullanıma uygundur; kuvars tozuyla çizilmez.
Orta (5–6,9)
Kolye ve küpede uygundur; yüzükte zamanla çizilir.
Hassas (5 altı)
Sürtünmeye maruz takılarda önerilmez; ayrı saklanmalıdır.